در مغرب است تا اقصاى ديار هند و درياى چين در مشرق كشيده است و طول دريا در اين جهت بطوريكه علاقمندان مساحت جهان و تعيين طول و عرض فلكى گفته‌اند هشت هزار ميل است و عرض آن در جهت شمال دو هزار و هفتصد و بقولى هزار و نهصد ميل است . از جمله كسانى كه بر اين سخن رفته‌اند بطلميوس و ديگر متقدمان و متأخران وى بوده‌اند . آخرين كس كه بدوران اسلام بر اين رفته يعقوب بن اسحاق كندى بوده در رسالهء فى البحار و المد و الجزر و غير ذلك ، و شاگرد وى احمد بن طيب در رسالهء فى منافع البحار و الجبال و الانهار . بطلميوس اين دريا را بحدود معموره آورده و گفته كه بسرزمين ناشناخته جنوب منتهى مىشود . ديگران گفته‌اند كه وسعت اين دريا چهار هزار و پانصد فرسخ در چهار هزار و پانصد فرسخ است و پيروان گفتهء اول اين سخن را رد كرده‌اند كه چهار هزار و پانصد فرسخ هيجده هزار ميل مىشود كه فرسخ چهار ميل سه هزار ذراعى است ، بنابر اين طول اين دريا سه ربع دور زمين مىشود كه بيست و چهار هزار ميل است و عرض آن نيز سه ربع دور زمين مىشود و باقى كرهء زمين كه از آب بيرون است به نسبت اين دريا قسمتى ناچيز مىشود ولى در واقع چنين نيست و به همين جهت گفتهء اول درست‌تر و قابل اعتمادتر است . از جمله رودهاى مشهور كه به اين دريا ميريزد فرات است كه سرچشمهء آن از اقليم ششم از ناحيهء كيلكيه است كه دربند ارمنستان است و از زير كوهى بنام افردخمش برون مىشود و ديار روم را ميسپرد و از نزديك ملطيه و سميساط و بالس و رقه و رحبه و هيتسا و انبار ميگذرد و نهر عيسى را كه بمدينة السلام ميرسد و آن را نهر رميل ميگفته‌اند با نهر صراة و نهر صرصر از آن ميگيرند كه همگى بدجله ميريزد . آنگاه فرات به دو قسمت مىشود : يكى اندكى سوى مغرب ميرود كه آن را